|
Dla niego obraz był najpierw rumakiem czy kobietą (nie nagą oczywiście), w istocie swojej był zaś „rachunkiem sumienia", „orężem w ręku", wieszczbą. Kiedy w roku 1878 - Matejko miał wtedy czterdzieści lat - wręczono mu słynne berło, wygłosił niezwykłą w swej szczerości mowę: „Swego króla-ducha bodaj czy naród mój nie uznaje dziś w sztuce polskiej. Wręczeniem berła dozwalacie mi przeczuwać rychłą dziejową przemianę - odrodzenie!" Płaska powierzchnia? porządek kolorów? konstrukcja? - nad tym się nie
bardzo zastanawiał. To nie znaczy, że się nie borykał z takimi sprawami.
Czasem rozwiązywał je z oszałamiająco śmiałą intuicją, częściej pogrążał
lic w brudnym chaosie, w labiryntach zwątpień. Wyczuwał bowiem, ale
chyba nie wiedział, że o działaniu kolorów decyduje ich „określony po-
rządek". Izydor Pawłowicz Jabłoński wspomina, jak Matejko chciał dać
niektórym obrazom blask witrażu: pracował wściekle, „forsował" kolor,
it potem wołał z rozpaczą: „Psiakrew, ugier i ugier!" 'i*V'
świadomość malarską mistrza odzwierciedla po części wieloletni jego. totujn-^^r-tacki,. Marian Gorzkowski: w pracy O artystycznych czynnościach Jana ,v Matejki (1882) znajdujemy bodajże jeden tylko ekskurs w stronę koloru, mianowicie polemikę z poglądem, którym wedle Gorzkowskiego grzeszył t"1 ^, już Stattler, a potem jeszcze Maurycy Gottlieb i Malczewski, że „ponie- „,y--waż słońce przeważnie działa na kolor wszystkich na ziemi przedmiotów, _s ;k z tego wynika niezbędna potrzeba dawania obrazom pomarańczowej powłoki". Gorzkowski uważa, że takie kolory, „niby zbliżone do natury, były nie pojęciem jej właśnie". Skromny, jak widzimy, poziom warsztatowych dyskusji, i to w czasach, kiedy odzywały się już od Warszawy pierwsze pomruki witkiewiczowskiej burzy.
|
